Ақан сері Қорамсаұлы. Өмірбаяны

 Ақан сері Қорамсаұлы – қазақ халқының әйгілі әнші-композиторы, ақын. Солтүстік Қазақстан облысының Айыртау ауданындағы Үлкен Қоскөл маңында 1843 жылы туып, сол ата мекеніндегі Бұлақ басы, Құлагер құдығы деген жерде дүние салған.

Ақан сері алғашқыда ауыл молласынан сауат ашып, сонсоң Қызылжардағы Уәли медресесінде (1856-1859) оқыған.

Ақан сері алғашқы әйелі Бәтимадан Ыбан (Ыбырайым) есімді бір перзент көрген. Бәтима өлген соң Ұрқия атты қызға үйленіп, онымен ұзақ отаспаған. Ақанның «Хат жаздым қағаз алып, қалам, сия» деп басталатын өлеңі осы Ұрқияға арналған. Ақан өмірінде өшпес із қалдырған адам – Ақтоқты сұлу. Ақтотыға үйленуді тағдыр Ақанға жазбаған. Ақанның «Ақ көйлек», «Аужар», «Алтыбасар», «Ғашық жарға», «Тағрипың» деп аталатын терең сырлы, ғажайып сезімге толы әндері осы Ақтотыға арналған.

Сал-серілік дәстүрді барша сән-салтанатымен ұстанған Ақан сері жүйрік ат, қыран бүркіт, құмай тазыны жан серігі еткен. Мұндай өмір-салт оның әншілік-ақындық шабытына тұғыр болып, «Құлагер», «Маңмаңгер», «Көкжендет», «Екі торы ат», «Алайкөк», «Тер қатқан» сияқты тамаша әндердің дүниеге келуіне себепші болған. Сондай-ақ, оның «Көкшетау», «Сырымбет», «Кербез сұлу» деп аталатын әндері туған жерге, өскен елге деген перзенттік махабаттың жарқын айғағы.

Ақан сері өз кезінде Біржан сал, Үкілі Ыбырай, Балуан Шолақ, Жаяу Мұса, Естай, Иманжүсіп, Құлтума сияқты ақын-әншілермен бастас болып, халықтың мәдени-рухани өміріне айырықша ықпал еткен.

Похожие записи

  • Зов березовых рощ

     Есть что-то неповторимое и таинственное в живописной красоте зеленых холмов, тенистых и дышащих освежающей прохладой в летний зной березовых лесов, окружающих аул Актас. Кажется, и люди здесь по-особому открытые, приветливые.

  • Асылдың сынығы

     Көлемі аз ғана Көктерек ауылынан неше қырлы дарынды адамдар туып өрбігенін кезінде бір әңгімелеген едім. Солардың ішінде аты төңірекке аян болған, орны ерекше тұратын аяулы азаматымыз, көрнекті жазушымыз Қонарбаев Ермек те бар болатын. Амал бар ма, оның өмірі қысқа болды, талантының нағыз шалқыған шағында, дүниеден өтіп кетті. Бір ауыл, бір бауыр болғандықтан. балалық шәғынан бастап есейіп, ер жетіп, көзге түсіп, ауызға аларлық үлкен тұлға болған кезіне дейінгі Ермектің өмірі көз алдымда.

  • Құлагер ғұмыр

     Ақан серілік құрып жүргенінде Тінәлі қажының қызы Ұрқияға ғашық болады. Ұрқияның атастырылып қойғанына қарамастан алып қашады. “Мұның арты кейін үлкен дауға айналып, сол кездің Тулақ дейтін батыры Ақанды атып өлтірмекші болған екен”, – деген әңгімелер де бар. Алайда, ел жақсылары ара түсіп тоқтатып, “Серінің аты сері ғой. Осымен дау бітсін”, – деп, ақыры Ұрқияны Ақанға қосып, қалың малын Қорамса төлейді.

  • «Кіреуке мерген» Кітап әлемінде

     Жерлес жазушы Зейнел-Ғаби Иманбаев балаларға тағы бір базарлық ұсынып, жас оқырмандарын қуантып отыр. Жақында «Жазушы» баспасы оның «Кіреуке мерген» атты жаңа жинағын жарыққа шағарды. Бұл — жазушының балаларға арналған әңгімелерінің топтамасы.

  • Өмірдің өзінен үйренген

     БАЛАЛАР ӘДЕБИЕТІНЕ ШЫН СУРЕТКЕРДІҢ КЕЗДЕЙСОҚ КЕЛУІ СИРЕК. СӘБИДІҢ ТОСЫН ДА АЛБЫРТ МІНЕЗІ, АҢҒАЛ ДА АШЫҚ КӨҢІЛІ, КЕЙДЕ ТЫМ ҚОРҒАНСЫЗДАУ КӨРІНЕТІН НӘЗІК ҚАСИЕТТЕРІ ОҒАН СЕБЕПКЕР БОЛУЫ МҮМКІН. ӘРИНЕ, МЕН БҰЛ ЖЕРДЕ ПӘЛЕНДЕЙ ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ СЕЗІНБЕЙ, ЖҮРДІМ-БАРДЫМ БІР-ЕКІ БЕТТІК ДӘМСІЗ НӘРСЕНІ СҮЙКЕЙ САЛДЫ ЖАЗЫП ТАСТАП, СОНЫ ҚАНАҒАТ ТҰТАТЫН КЕЙБІРЕУЛЕРДІ АЙТЫП ОТЫРҒАМ ЖОҚ. ТАҒЫ ҚАЙТАЛАП АЙТАМЫЗ, ӘҢГІМЕ КӨЛЕМДЕ ЕМЕС, ШЫҒАРМАНЫҢ КӨРКЕМДІГІНДЕ, ҒҰМЫРЛЫҒЫНДА. ОСЫ РЕТТЕ БЕЛГІЛІ БАЛАЛАР ЖАЗУШЬІСЫ ЗЕЙНЕЛ-ҒАБИ ИМАНБАЕВТЫҢ ТВОРЧЕСТВОСЫ ТУРАЛЫ БІРЕР ЛЕБІЗ БІЛДІРЕ КЕТЕЙІН.

  • Асыл азамат

     Алаштың арыстары бейнеленген осы суретті газетімізде бұрын да пайдаланған едік. Сол сәтте Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезов сынды тұлғаларды жазбай танысақ та, Абдолла Байтасовқа келгенде көңілімізді күмән торлап, басты кейіпкерімізді дөп басып көрсете алмағанымыз рас.
    Бүгінде осы олқылықтың орнын толтырудың сәті түсіп отыр. Астанадағы Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 4 курс студенті Гүлсезім Теміртас өзінің редакцияға жолдаған мақаласында А.Байтасовтың екінші қатарда оң жақтан бірінші тұрғанын көрсетіп қана қоймай, суреттің қайжылы, қайқалада түсірілгенін де нақпанақ жазыпты.
    Фотосурет 1991 жылы «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланғанда онда кімдердің бейнеленгенін ажырата алмағандар көп болған. Жұмбақтың шешуін фотомұраны алғашқылардың бірі болып көрген Гүлнәр апай Міржақыпқызы Дулатова айтып беріпті.
    Суретте халқымыздың ардақты перзенттері: алдыңғы қатарда (солдан оңға қарай): Халел Ғаббасов, Міржақып Дулатұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуезов; екінші қатарда (солдан оңға қарай): Жүсіпбек Аймауытов, Әлкей Марғұлаң Абдолла Байтасұлы бейнеленген
    Гулнәр апайдың айтуынша, фотосурет 1926 жылы Қызылорда қаласында түсірілген. Республиканың сол кездегі астанасы, мәдени орталығы Қызылорда қаласы болғандықтан, алаш зиялылары сонда жиналып, ұлт мүддесіне қатысты мәселелерді шешу жолдарын бірлесе іздестірген.