Мәжитұлы, Ә. Аютас

Дата публикации:
Есіл өзенінің жаркабағындағы Аютас шыңы әудем жерден мұнартып көз тартады. Ел аузындагы аңыз бойынша, осынау өрнекті құздың «Аютас» аталуы казактың белгілі де беделді батырларының бірі — Құлекенің есімімен баиланысты. Тарихи дерекнамаларға карағанда, ХVІІІ-ғасырдың бірінші жартысында ұланғайыр қазақ жерін жатжұрттык жаулардан корғаған Құлеке, Тілеке атты ағалы-інілі батырлар өмір сүрген. Құлеке батыр Абылай ханның жаугершіліктегі үзеңгілес серігі болумен қатар, көрнекті саясаткер ретінде ел мен ел арасын бітістіріп, елшілікте де жүрген.

Құлеке, Тілеке ауылдары «Актабан шұбырынды, алкакөл сүлама» зұлматында Сыр бойынан үдере көшіп, Арқаға ат басын тіреп, Көкшетау маңындағы Азат бекетінің түбіне қоныс аударады. Осы елді мекенде 1748-ші, яғни жылан жылғы көктем — Құлеке батыр шаңырағына қуаныш ала келеді. Аппақ сазандай ұл көріп, оған ақ тілекпен азан шақыртып, Тілеуке деген ат қойылады. Кейін Шал ақын аталып, артына өшпес әдеби мұра қалдырған, міне, сол Тілеуке. Бұл окиғаны кейінге қалдыра тұрып, Аютас хикаятын әрі қарай өрбітейік.

Арада екі жыл өткен соң, 1750-ші жылы тағы да аласапыран шапқын-шылық болып, Есіл бойын жайлаған қалмақтар мен естектер қазак қолдарынан соққы жеп, атамекеннен түре куылады да, Құдайберді, Бәйімбеттен тараған елдер Көкше атырабынан көшіп келіп, өзеннің екі бетіне қапталдай орналасады. Құлеке ауылы Есілдің сол жак бетіндегі құздың маңындағы ну орман-тоғайлы жерде шаңырак көтереді. Күндердің күнінде жылқышылар қанға боялып, жалба-жұлбасы шыққан киім-кешек пен домалап жатқан екі бас сүйегін көреді. Сұмдықтың апандағы аюдан келгенін іші сезген жылқышылар, жан-дәрмен ауылға шауып барып, көрген-білгендерін Құлеке батырга баяндайды. Делебесі дуда қозар батыр қару жарағын асынып, Балтабек дейтін балықшының салына отырып, өзен жағалауына келеді. Түсе калады да, найзасын алға кезеп, тура апанға тартады. Іздегенге сұраған дегендей, адам иісін сезген аю да апанынан ақырып шыға келеді. Қандай жау болса да беті қайтып көрмеген, хас батыр қорбаңдаған жыртқышқа найза салады. Жан бермек оңай емес, аю да өзінше шалт қимыл жасап, алдыңғы аяғымен найзаны ортасынан омырып жіберді. Денесіне қарудың ұшы тиіп, ызаланған жыртқыш болаттай тырнағы мен қашаудай тістерін бірдей жұмсап, батырдың санын, иығын, оң колын жаралайды. Намыска тырысқан Құлеке тістеніп, бар күш-қайратын жинап, аюға сапыны қайта-қайта сұккылайды. Сөйтіп, бір өзінде қырык кісінің күші бар дейтін макұлықтың жанын жаһаннамның түбіне жібереді. Содан бұл жер «Аютас» атаныпты.

Мәжитұлы, Ә. Аютас /Халық даналығы.- Қызылжар, 2009.- Б. 67
 

Похожие записи

  • Ынтымақ көкжиегі

    Дата публикации:

     1991 жыл — еліміздің “Қазақстан” деген асқақ атпен бүкіл әлемге алғаш қадам басқан кезеңі. Қазіргі Қазақстан әлемде мақтанарлықтай беделге ие. Арада өткен осындай аз ғана уақыттың ішінде інде еліміз көптеген ірі экономикалық, саяси және әлеуметтік жетістіктерге қол жеткізді.
    Еліміздің аяғынан нық тұруы, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуі және экономикамыздың жедел қарқынмен дамуы қазіргі таңда негізгі стратегиялық бағыттар болып отыр.
    Бүгінгі Қазақстан тек өзі орналасқан аймақта ғана емес, бүкіл әлемдік проблемаларды талқылауда және шешуде ықпалды рөл атқарып келеді.
    “Қаз тұрып,қадам басқан тәуелсіздік сәбилік тұсауын өміршең уақытқа кестірген кезден бастап, осынау 25 жылдың бедерінде айшылық жерді алты рет аттаған алып секілді, дәуір жалын мығым ұстап, тізгінін бекем қаға білді», — деп Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай,егемен Қазақстанды бүгінде барша әлем танып отыр.

  • Удивительный директор завода

    Дата публикации:

     45 лет назад ушел из жизни Алексей Сергеевич Ворожев — незаурядный человек, горячо любимый заводчанами директор завода имени Куйбышева, ныне ОАО «ЗИКСТО» (с апреля 1961 года по 19 августа 1971 года), руководитель новой формации, приведший завод имени В. Куйбышева к вершинам славы и наивысшего расцвета. Было ему 47 лет, когда тяжелая болезнь оборвала яркую, но очень короткую жизнь.

  • С центром в городе Петропавловске

    Дата публикации:

     Как известно, в этом году мы отмечаем 80-летие Северо-Казахстанской области. Она образована постановлением Президиума ЦИК (Центральный исполнительный комитет) СССР от 29 июля 1936 года.

  • Алтын алма,алғыс ал

    Дата публикации:

    Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан халқы Ассамблеясының XXII сессиясында: «Қазақстан халқы Ассамблеясының құрылған күнінде — 1 наурызда, басқа уақытты қойса да болады — барлық ұлттың бір-біріне және осы адамдарды қабылдаған, аяушылық білдірген қазақтарға Алғыс айту күні деп белгіленсе әділетті болар еді», — деген-ді.

    Бұл ұсыныс үстіміздегі жылы ел Президентінің Жарлығымен заңды күшіне еніп, бүгін қазақ елі Алғыс айту күнін атап өтуде. Осы мереке қарсаңында М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университетінің Тарих, экономика және құқық факультетінің тарих және

    әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты, қалалық мәслихаттың депутаты Сабыр Ыбыраевқа жолыққан едік.

     

  • Важная дата в жизни края

    Дата публикации:

     Дорогие земляки! В этом году Северо-Казахстанская область будет отмечать свой юбилей — 80 лет. На страницах нашей газеты открыта рубрика, посвященная этой значимой дате. Все, кто хочет и может поделиться самыми яркими событиями и воспоминаниями о развитии Северного Казахстана за восемь десятков лет, не оставайтесь в стороне, приносите свои материалы и фото, и они обязательно будут опубликованы, ведь сделано за эти годы немало. Молодежь должна знать, какой была Северо-Казахстанская область и какие преобразования произошли за эти годы в разных сферах жизни: политике, образовании, медицине, культуре, спор те, архитектуре и т. д. — через призму вашего личного участия.

  • Бірлік пен еңбек егіз

    Дата публикации:

    Биылғы жылы қазақ халқы қаһармандықпен, қаны мен жанын азаттықтың ақ жолына сарп етіп, ерліктің ерен үлгісімен қол жеткізген Тәуелсіздігіміз екі мүшелге толғалы отыр. Тыңнан түрен түрген осы уақыт аралығында елімізде едәуір ірі көлемдегі мемлекеттік қалыптасулар болды. Қазақстан түбегейлі реформаларды жүзеге асырды және экономикалық, әлеуметтік, саяси жүйені жаңғырту жолында нық қадамдар жасады. Қазіргі таңда Қазақстанның ширек ғасыр аралығында әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің бірі ретінде өз орнын айқындағанының куәсі болып отырмыз. Бұл күнге жету үшін қазақстандықтар талай тар жол, тайғақ кешулерден өтті.