Мәжитұлы, Ә. Аютас

Дата публикации:
Есіл өзенінің жаркабағындағы Аютас шыңы әудем жерден мұнартып көз тартады. Ел аузындагы аңыз бойынша, осынау өрнекті құздың «Аютас» аталуы казактың белгілі де беделді батырларының бірі — Құлекенің есімімен баиланысты. Тарихи дерекнамаларға карағанда, ХVІІІ-ғасырдың бірінші жартысында ұланғайыр қазақ жерін жатжұрттык жаулардан корғаған Құлеке, Тілеке атты ағалы-інілі батырлар өмір сүрген. Құлеке батыр Абылай ханның жаугершіліктегі үзеңгілес серігі болумен қатар, көрнекті саясаткер ретінде ел мен ел арасын бітістіріп, елшілікте де жүрген.

Құлеке, Тілеке ауылдары «Актабан шұбырынды, алкакөл сүлама» зұлматында Сыр бойынан үдере көшіп, Арқаға ат басын тіреп, Көкшетау маңындағы Азат бекетінің түбіне қоныс аударады. Осы елді мекенде 1748-ші, яғни жылан жылғы көктем — Құлеке батыр шаңырағына қуаныш ала келеді. Аппақ сазандай ұл көріп, оған ақ тілекпен азан шақыртып, Тілеуке деген ат қойылады. Кейін Шал ақын аталып, артына өшпес әдеби мұра қалдырған, міне, сол Тілеуке. Бұл окиғаны кейінге қалдыра тұрып, Аютас хикаятын әрі қарай өрбітейік.

Арада екі жыл өткен соң, 1750-ші жылы тағы да аласапыран шапқын-шылық болып, Есіл бойын жайлаған қалмақтар мен естектер қазак қолдарынан соққы жеп, атамекеннен түре куылады да, Құдайберді, Бәйімбеттен тараған елдер Көкше атырабынан көшіп келіп, өзеннің екі бетіне қапталдай орналасады. Құлеке ауылы Есілдің сол жак бетіндегі құздың маңындағы ну орман-тоғайлы жерде шаңырак көтереді. Күндердің күнінде жылқышылар қанға боялып, жалба-жұлбасы шыққан киім-кешек пен домалап жатқан екі бас сүйегін көреді. Сұмдықтың апандағы аюдан келгенін іші сезген жылқышылар, жан-дәрмен ауылға шауып барып, көрген-білгендерін Құлеке батырга баяндайды. Делебесі дуда қозар батыр қару жарағын асынып, Балтабек дейтін балықшының салына отырып, өзен жағалауына келеді. Түсе калады да, найзасын алға кезеп, тура апанға тартады. Іздегенге сұраған дегендей, адам иісін сезген аю да апанынан ақырып шыға келеді. Қандай жау болса да беті қайтып көрмеген, хас батыр қорбаңдаған жыртқышқа найза салады. Жан бермек оңай емес, аю да өзінше шалт қимыл жасап, алдыңғы аяғымен найзаны ортасынан омырып жіберді. Денесіне қарудың ұшы тиіп, ызаланған жыртқыш болаттай тырнағы мен қашаудай тістерін бірдей жұмсап, батырдың санын, иығын, оң колын жаралайды. Намыска тырысқан Құлеке тістеніп, бар күш-қайратын жинап, аюға сапыны қайта-қайта сұккылайды. Сөйтіп, бір өзінде қырык кісінің күші бар дейтін макұлықтың жанын жаһаннамның түбіне жібереді. Содан бұл жер «Аютас» атаныпты.

Мәжитұлы, Ә. Аютас /Халық даналығы.- Қызылжар, 2009.- Б. 67
 

Похожие записи

  • Толайым табыстардың сенімді кілті

    Дата публикации:

    — Сапар Қапарұлы, Кішкенекөл — әлеуметтік-экономикалық дамуы жағынан ірі ауылдық округтердің бірі. Бұл әкім аппараты құзыреті шеңберінде атқарылатын шаруалар да, шешімін табатын мәселелер де аз емес деген сөз емес пе?
    — Әрине. Түрлі кездесулер барысында тұрғындар тарапынан айтылатын өтініш-тілектерде әлеуметтік-экономикалық мұң-мұқтаждар, проблемалық мәселелер жиі қозғалатындықтан, әрқайсысына назар аудару, тұрақты бақылауға алу, ойдағыдай шешілуін қамтамасыз ету әкімдікпен қатар, мекемелер мен ұйымдарға да тікелей қатысты дер едім.
    Сондықтан қызметтегі өзара үйлесімділік, сабақтастық ауадай қажет. Онсыз істің алға басуы қиын.
    Округтің экономикасын, негізінен, ауыл шаруашылығы құрайды. Соңғы жылдары агроқұрылымдар жаңа техникалармен қамтылып, озық технологияларды игере бастады.
     

  • Жылу беріп үйлерге, жарқыратты түнекті

    Дата публикации:

    «СЕВКАЗЭНЕРГО» акционерлік қоғамы еліміздегі энергиямен қамтамасыз етудің барлық буынын (жылу мен электр энергиясын өндіру, тасымалдау және өткізу) қамтитын ірі компаниялардың бірі болып саналады. Ол 580 мың солтүстікқазақстандықты электр қуатымен, Петропавл қаласының 206 мың тұрғынын жылумен қамтамасыз етеді. Кәсіпорынның тарихы тереңде жатқанын бүгінде көпшілік қауым біле бермес.

     Жарты ғасырдан астам уақыт бұрын ашылған жылу электр орталығының облыс экономикасының дамуында өзіндік орны бар.

    Биыл облысымыздың құрылғанына 80 жыл толады. Осы уақыт аралығында өңірде

    көптеген ауқымды іс атқарылды. Кәсіпорындар іске қосылып, зауыттар ашылды. Көптеген әлеуметтік-тұрмыстық нысандар пайдалануға берілді. Бір сезбен айтқанда, облысымыз дамудың даңғыл жолына түсті.

     

  • Береке Қайнары — Ақжар ауданының әкімі Серікбай Тұралиновпен сұхбат

    Дата публикации:

    Серікбай Шәріпұлы, биыл ел Тәуелсіздігінің 25 жылдығын атап өтеміз. Осы мерейтой қарсаңында халық үлкен жұмыстар атқарып, мол шашу шашпақ. Мерекелі жылға сіз басқарып отырған ауданның да құралақан келмегені анық. Ендеше биылғы жоспарларыңыз қандай, ауданның әлеуметтік-экономикалық ахуалына серпіліс беретін бағыттар бар ма? Солар туралы айтсаңыз.

  • Мәдениет — елдің келбеті

    Дата публикации:

     Егемендік алған ширек ғасыр ішінде еліміз экономикалық тұрғыдан ғана емес, рухани жағынан да кемелдене түсті. Тоқырау жылдары талан-таражға түскен талай мәдениет ошақтары қайта қалпына келтірілді.
    Жоғалып барып, халықпен қайта қауышқан ұлттық өнеріміздің орны бір бөлек. Тоқсаныншы жылдардың соңы мен екі мыңыншы жылдардың басы Қызылжар өңірінің мәдени өмірінде де жаңа серпіліс болғанын білеміз. Қазақ театрының ашылуы, ұлттық өнер ұжымдарының құрылуы, республикалық айтыстардың өткізілуі — сөзіміздің дәлелі. Сол оң өзгерістердің бел ортасында нардың жүгін арқалап жүрген азаматтардың бірі Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері, облыстық мәдениет басқармасын басқарған Амангелді Балмұқанов болатын. Бүгінде зейнет демалысындағы ағамызбен жолығып, қызығы мен қиындығы бірдей сол күндерді еске алдық.