ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында кеңестік империя “халық жауы” деген жаламен қазақ халқының мыңдаған асыл азаматын жазықсыз жазалады. Басқасын айтпағанда, бір ғана Қызылжар өңірі бойынша он мыңнан астам адам түрмеге қамалып, ату жазасына кесілген, жер аударылған.
Жуырда тұлғатану курсы бойынша Смағұлтануға елеулі үлес қосатын үш жинақ қолымызға тиді. Үшеуін де Алматыдағы Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институты шығарған. Жинаққа мақалалары енгендер елімізге танымал тарихшы, әдебиетші ғалымдар мен өлкетанушы, зерттеушілер. Бірінші жинақ – «Смағұл Сәдуақасовтың мемлекеттік, қоғамдық және ғылыми-педагогикалық іс-әрекеті» (құжаттар жинағы), екіншісі – 2023 жылы Алматыда болған «ХХ ғасырдағы Қазақстан мен Орта Азия тарихындағы ұлттық құндылықтар мәселелері» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияда жасалған баяндамалар, ал үшіншісі – жаңадан табылған архив және жазба дереккөздерінің негізінде құрастырылған «Смағұл Сәдуақасовтың мемлекеттік, қоғамдық және ғылыми-педагогикалық іс-әрекеті» деп аталады. Бір өкініштісі, ішіндегі кейбір материалдар болмаса үшеуі де орысша. Деректердің негізінде мақалаларын жазып, жинақты құрастырғандар – Г.Мұқанова, З.Қабылдинов, З.Байжұманова, Д.Қамзабекұлы, Ш.Бұлғауов, С.Жұматай.
Жылына бір рет, кейде екі мәрте «іш жаққа» (Ресейдің Қазақстанмен шекаралас өңірлері) сапарлап барып қайту — Баймағамбет Сабырұлының көптенгі әдеті. Оған ұлы Нұрлан да үйреніп алған. Әкесін қасы мен қабағынан танитын ол көлігін үнемі қыл бабында ұстап, «ал, кеттік» дегенде, дайын тұрады.
Немало написано произведений, исследований, статей о выдающихся исторических личностях нашего края. Среди них особняком стоит недавно вышедший из печати труд доктора исторических наук, Почетного академика Национальной академии наук Республики Казахстан Омирзака Озганбая «Барлыбаевтар ақиқаты» («Истина о Барлыбаевых»). Книга отличается широтой тематики и глубиной авторского мышления.
13 желтоқсанда белгілі қоғам қайраткері, ақың аудармашы, рәмізтанушы Ербол Шаймерденұлының дүниеден озғанына бір жыл толады. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері, «Құрмет» орденінің иегері, М.Дулатов атындағы сыйпықтың лауреаты Ерекең қарымды қалам иесі болды, оның жиырмаға жуық кітабы жарық көрді. Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Қазақ энциклопедиясы» ЖШС-де жарық көрген «Жүрегімен от тасыған» атты кітап Ербол Шаймерденұлы турапы естеліктерге арналған. Біз бүгін газет оқырмандарының назарына «Егемен Қазақстан» газеті бас редакторының орынбасары Жарасбай Сүлейменовтің Ербол Шаймерденұлы туралы естелігін ұсынып отырмыз.
Бірнеше кітаптың авторы. Үздік публицистикалық еңбектері үшін Міржақыл Дулатұлы атындағы Қазақстан Республикасы Журналистер одағы сыйпығын алған. Қазір Қазақстан Республикасы Парламенті Баспасөз қызметінің басшысы.
Сыртта боран ұйытқып тұр. Бүгін төртінші күн. Боран болғанда да, кәдімгі жынды боран: аш қасқырдай ұлып, ышқына соғып терезені сабалағанда жаныңды қоярға жер таппайсың. Алқа-қотан отырған ауылды жұтып қойғандай. Көрші үйдің өзі көрінбейді.
Жақында жол түсіп Астанада болғанымда, көзі тірісінде сыйласып, сырласып, тонның ішкі бауындай араласып кеткен қазақтың қабырғалы қаламгері Нұрғожа Ораздың шаңырағына соқтым. Айман тәтеміздің жүзі сынықтау көрінді. Қайтсін, сыңарынан айрылған аққудай жалғызсырап жүрген шығар?! Амандық-саулық сұрасып, біраз жайға қаныққаннан кейін ағаның екінші қабаттағы жұмыс кабинетіне көтерілдік. Ол кісі өте ұқыпты еді ғой, жазу үстелінің үстінде басы артық нәрсе көрінбейді, әрдайым қолының астында ұстайтын ақ қағазы мен қаламы ғана жатыр. «Ештеңесін қозғаған жоқпыз, бәрі өзі қалай қойды, солай тұр. Сол күні де таңертең ұйқысынан сергек оянып, тамағын ішкеннен кейін жазу үстеліне келіп отырды. «Қайтесің, дем алсайшы», -дедім. «Жоқ, жай отырмын», — деді күлімсіреп. Байқаймын, бөлменің ішін шолып отыр. Қабырғадағы қаз-қатар тізілген кітаптарына ұзақ қарады… Қайдан білейін, қоштасып отыр екен ғой», — деді Айман жеңгей терең күрсініп.
«Құр кеуде басқанменен «білемінге»,
Көп жайды біз ұғамыз жүре-жүре.
Бақсам мен — Елтінжалға баратын жол
Ғабеңнің жатыр екен жүрегінде!» — деп қазақтың белгілі ақыны Ғафу Қайырбеков ақтарыла жырлағандай, ойы түпсіз терең сөз зергері Ғабит Мүсірепов үшін Елтінжалдан асқан, Елтінжалдан қымбат жер болмаған. Бар қызығын үйіп-төгіп, босатпай құшағынан сүйіп-өбіп, ерке құсын сағынып қарсы алатын Елтінжал — нағыз «нар шөккен» киелі жер, шырайлы да шұрайлы өңір. Осы киелі топыраққа табан тіреген әркімнің де: «Мына жердің байлығы астында емес, үстінде тұр ғой», — деп таңданып, тамсануы тегін болмаса керек.
…Емтихандарды ойдағыдай гапсырған Ботагөз класс жетекшісіне келін сегізжылдық мектеп бітіргені түпалы куәлігін сұрағанда ұстазы:
— Тоғызыншы класты басқа жақта оқисың ба? — деп таңдана қараған.
— Әлде техникумға түспек ойың бар ма?
— Жоқ, еңбекке араласқым келеді.
Жүзіне күлкі үйіріліп, сәл жымиған ұстазы Богагөздің бұл сөздерін балалықтың белгісі деп бағалаған.
