Алдымен үйіңе жақ…

Дата публикации:

 Алдымен үйіңе жақ, сонсын ауылыңа жақ дейді халық даналығы.
Ғазез осының екеуін де қатар ұстанатын азамат.
***
Кейбір күйгелек мінезді мұғалімдердің «мектептегі шаң-шұңнан құлағың тұнып келгенде, өз балаңа қарауға да көңілің шаппайды» деп отыратындары бар. Мұндай сөз Ғазезден еш, жағдайда естілмекі түгіл, ойына кіріп те көрмеген. Сол әдетімен ол шымыр басталып, созалан аяқталатын ұстаздың жұмыс күні қанша қалжыратса да, өз балаларының оқу үлгірімін, білімінің кеңеюін қадағалап отырудан жанылған емес. «Өзі математик болған соң, балалары да математик» десетін болды жұрт. Онжылдықты үздік бітірген Сәулесі Алматы жоғарғы оқу орнына түсті. Еркесі сол Алматының математикаға икемділігі басым балаларды оқытатын арнаулы мектебінде оқығалы екінші жыл.
Тегінде, «алдымен үйіңе жақ» деген қарапайым да дана қағида семьяның, әсіресе семья басының бұлжымас заңына айналғанда, осындай жемісін ұсынатынына бұл даусыз ақиқат сияқты.
***
1951 жылы Алматы педагогика институтының математиктер даярлайтын факультетін тәмамдап, жолдамасын өзінің алтын ордасы Ленин орта мектебіне алып келген жас мұғалім Жахин Ғазез алғашқы жылдан-ақ жұртшылық назарына іліккен болатын. Алдымен өзінің бұрынғы ұстаздары Садықов Шияп, Қалиахметов Ахметжандармен тізе қоса жұмыс атқару қатаң талап та, қойды оған.
— Сізден алған алғашқы бестік баға математика жолына айнытпай түсіріп еді, — деді ол бірде Ахметжан ұстазына.
— Енді қызметіңде де бестік баға көрсет, — деген жауап алған-ды ол.
Білімсіз жігер өрбімекке тиіс емес қой. Бұл қылышты тасқа ұрғанмен тең. Ал Ғазез болса жастық жігерді жоғары біліммен ұштап, өзне үміт көзімен қараған шәкірттер қауымыңа араласып кетті. Атақты математиктер туралы кештер үйірме, әңгімелер сабақ үстіндегі катан тәртіп пен биік талап — осының бәрі Ғазездің ойынаң шыққан іс пен бойынан табылған қасиеттер.
Оқушы көп болса да, шәкірті аз. Сондықтан күнде қолтықтап әкеп, түнде отырып тексерілетін бақылау жұмыстарына әшейін жазуға толған дәптер беттері деп емес, келешек математика ғылымына беріле шығатын ізбасарлардың қолтаңбасы деп қарады ол. Сол дағдысы оны жанылпыруға тиіс еместі. Солай болды да. Сабақ үстінде берілген есептерді «қағып тастап отыратын» Ысмағұлов Шалбай. Сүлейменова Әсима, Жетпісова Ләйла, Шегенов Әлім сияқты балаларға қосымша тапсырмалар беріп, ғылыми мақалаларды да талдауға баулып отырды.
— «Екі жерде екі қанша болады?» дегенде- «Сізге қанша керек еді?» деп тұр-мауымыз керек біздің, — деп әзілдейтін Ғазез бұларға. — Біз математикаға ғалым көзімен қарап үйренуіміз керек.
Ерекше назарға алып, талмай баулыған шәкірттері Шалбай. Әсима, Ләйла, Әлімдер бүгінгі күнде осы мектепте ұстазымен бірге еңбек етіп, одан алған өнегесін ілгері жалғастыруда.
Сонсын аулына жақ дегеннің астары осы болар, сірә. Бірнеше жылдан бері оқу ісінің меңгерушісі қызметінде «ұстаздардың ұстазы» атанған Ғазез <Оқу ісінің озаты» значогін де кеудеге қадап үлгерді.
***
Ғазез — қиялшыл азамат. Ұстаздардың ұстазы болу үшін бұл таптырмайтын қасиет.
Әлі есімде: В. Й. Лениннің жүз жылдық мерекесі қарсаңында мектепте Ленин бөлмесін ұйымдастыруға шешім қабылданды. Бөлме жоспарын ойластырып тұрған топтын ішінде көпшіліктің дені Ғазез сөзіне ойысып тұр:
— Мына қабырғаға «жан бітіру» керек, — деді ол.
Келесі күннен бастап сол ұсынысын жүзеге асыруға өзі қолма-қол кірісіп кетті. Түрлі түсті бояу, қағаздар, қайшы, қыл қалам, плакаттар алма-кезек ауысып Ғазез қолыңан өтіп жатыр. Бірнеше күннен сон әлгі қабырғаға шын мәнінде «жан бітіп», сөйлеп қоя берді: жүрек іспеттес үлкен оюдың ортасына ұлы көсемнің өмірін бейнелейтін схема, плакаттар, суреттер орнап тұра қалды да, жан-жағын көмкерген гүлдер оған әшекей беріп мазмұнын аша түскендей болды. Білімді қиял жетелесе ғана, ол өнермен біте өрбитінін дәлелдеп шықты ол.
Сонда сырттан келіп жүрген қонақтардың бірі осы жағдайды естігенде:
— Ғазездей завучы бар мектепте тіпті мұғалім боп жүру ғанибет қой! — деп қалғаны барды.
Осының бәріне себепші — Ғазездің үзбей оқитындығы. Ол кітапхананың тұрақты қонағы жастардың көбі оқи бермейтін «Жалынның» досы әдебиетшілермен әдебиетші ретінде сөйлесе алатын білімдар, әлем жүзін қартамен шолып шығатын географ іспеттес…
Ол жалықпайды. Ұстаздық етуден жалықпайды.

Ермек ҚОНАРБАЕВ.
Сергеев ауданы, Ленин орта мектебі.

Қонарбаев Е. Алдымен үйіңе жақ… // Ленин туы.- 1973.- 7 жнлтоқсан.

Похожие записи

  • Шал ақынның туғанына 250 жыл толуына қарсаңында

    Дата публикации:

     Есіл өзенінің жарқабағындағы Аютас шыңы әудем жерден мұнартып көз тартады. Ел аузындағы аңыз бойынша, осынау өрнекті құздың «Аютас» аталуы қазақтың белгілі де беделді батырларының бірі — Күлекенің есімімен байланысты. Тарихи дерекнамаларға қарағанда, ХҮІІІ ғасырдың бірінші жартысында ұланғайыр қазақ жерін жатжұрттық жаулардан Корғаған Құлеке, Тілеке атты ағалы-інілі батырлар өмір сүрген. Күлеке батыр Абылай ханның жаугершіліктегі үзеңгілес серігі болумен қатар, көрнекті саясаткер ретінде ел мен ел арасын бітістіріп, елшілікте де жүрген.

  • Асыл азамат

    Дата публикации:

     Алаштың арыстары бейнеленген осы суретті газетімізде бұрын да пайдаланған едік. Сол сәтте Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов, Жүсіпбек Аймауытов, Мұхтар Әуезов сынды тұлғаларды жазбай танысақ та, Абдолла Байтасовқа келгенде көңілімізді күмән торлап, басты кейіпкерімізді дөп басып көрсете алмағанымыз рас.
    Бүгінде осы олқылықтың орнын толтырудың сәті түсіп отыр. Астанадағы Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 4 курс студенті Гүлсезім Теміртас өзінің редакцияға жолдаған мақаласында А.Байтасовтың екінші қатарда оң жақтан бірінші тұрғанын көрсетіп қана қоймай, суреттің қайжылы, қайқалада түсірілгенін де нақпанақ жазыпты.
    Фотосурет 1991 жылы «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланғанда онда кімдердің бейнеленгенін ажырата алмағандар көп болған. Жұмбақтың шешуін фотомұраны алғашқылардың бірі болып көрген Гүлнәр апай Міржақыпқызы Дулатова айтып беріпті.
    Суретте халқымыздың ардақты перзенттері: алдыңғы қатарда (солдан оңға қарай): Халел Ғаббасов, Міржақып Дулатұлы, Ахмет Байтұрсынұлы, Мұхтар Әуезов; екінші қатарда (солдан оңға қарай): Жүсіпбек Аймауытов, Әлкей Марғұлаң Абдолла Байтасұлы бейнеленген
    Гулнәр апайдың айтуынша, фотосурет 1926 жылы Қызылорда қаласында түсірілген. Республиканың сол кездегі астанасы, мәдени орталығы Қызылорда қаласы болғандықтан, алаш зиялылары сонда жиналып, ұлт мүддесіне қатысты мәселелерді шешу жолдарын бірлесе іздестірген.

  • Қос дүлдүлдің айтысы

    Дата публикации:

     Бәйшешектің басы толған уақыт. Сырлы тау Сырымбеттің етегіндегі ат тұяғы тимеген, жайқалып өскен қалың шалғын, көк майса түкті кілемдей жайқалып тұр. Құмдыкөл жақтан жанға жайлы салқын самал жел еседі. Жел желпіп өткен сайын ауада мың сан шөптің, жүз сан гүлдің мұрынды жарар алуан иісі бұрқырап, жұмақтың хош иісіндей әдемі леп еседі.

  • Ақан серінің перизаттары

    Дата публикации:

     Қазақтың кеңдігінен кемдігі бар ма, шіркін! Соңғы асым етін қонағына сақтап, сұрағанға аузындағысын жырып беріп, өзі аш жүруге әзір мұндай мәрт халық бұл жалғанда жоқ та шығар. Алты күн дым сызбай ашқұрсақ жүрсе де жүгін арқалап балп-балп күйіс қайтарып тарта беретін нағыз нар сияқты ғой, нар сияқты. Біздің ауылда сондай бір Алпысбай деген нар азамат болды. Өзі он саусағынан өнер тамған ісмер әрі әйдік етікші еді. Сол өнерімен сонау аштық жылдары бүкіл әулетін асырап аман сақтап қалды.

  • Туған жердің тамыршысы

    Дата публикации:

     Топырағы құнарлы, шөбі шүйгін киелі Шал ақын ауданынан небір дара тұлғалардың, қазақ әдебиеті қамбасын маржандай шығармалармен толтырған сөз зергерлерінің шыққаны аян. “Өлеңге тоқтамайды Шал дегенің”, – деп жырлаған алдаспан тұлға Тілеуке Құлекеұлының артына қалдырған мол мұрасы әдебиет әлеміндегі ұл-қыздарға азық боларлықтай.

  • Я словно открываю клад…

    Дата публикации:

     У Какимбек Салыкова есть строки, фактическим подтверждением которых стала его яркая жизнь:

    Как не гордиться мне судьбою,

    Которой не знаком покой… Завтра, 22 января, исполняется 85 лет со дня рождения автора этих строк — известного государственного и общественного деятеля, видного казахского поэта, нашего земляка.

    Какимбек Салыков родился в ауле Енбек (теперь это район Шал акына). Детство и юношеские годы его прошли в ауле Укили Ибрая (Айыртауский район), где все напоминает о великих казахских поэтах и певцах, таких как Биржан сал, Акан серэ, Укили Ыбырай. В 1950 году Какимбек окончил с серебряной медалью Казгородскую (ныне Сырымбетская) казахскую среднюю школу у подножия знаменитой горы Сырымбет, в 1955-м — горный факультет Московского института цветных металлов и золота.

    Мы познакомились с ним в 1954 году в Алматы. Тогда я учился в КазГУ им. С.М.Кирова, а Какимбек после четвертого курса института направлялся на практику в рудный город Текели и на несколько дней заехал в столицу республики. В те дни в книжные магазины Алматы поступил двухтомный сборник произведений Абая. Какимбек подарил мне этот сборник с дарственной надписью.

    Сам он начал сочинять стихи еще в школьные годы, публиковаться стал в 1960-е годы, когда уже работал на Жезказганском горнометаллургическом комбинате. В то время и родились строки признания:
    Как не гордиться мне судьбою,
    Которой не знаком покой.
    Горняк-я целый день в забое, Поэт — я ночью над строкой…
    К имени Какимбека, сочетавшего работу инженера-горняка с литературным творчеством, его друзья добавляли редкие определения «поэт-горняк», «поэт-рударь».