Медетов С. Играл на домбре и пел // Известия. – 2010. – 3 сентября. – С.13

Исполнилось 150 лет казахскому акыну, автору и исполнителю известной песни «Гакку» Укили Ыбраю (1860-1930). По случаю юбилея в национальных библиотеках республики повсеместно проходят музыкально-поэтические вечера, посвященные этому талантливому человеку. О его творческом наследии сегодня говорят деятели культуры, ученые.

 

В песнях автора ярко выражена особая мелодичность и насыщенность образами. Из-вестно, что Евгений Брусиловский использовал в своей опере «Кыз Жибек» его песню «Гакку», а в опере «Ер Таргын» в арию Ак-жунус включил песню «Арарай». Много у Укили Ыбрая песен-экспромтов (айтысы с акынами Доскеем, Есимбетом, Кожахме-том). Укили Ыбрай Сандыбаев особо выделялся среди кюйши (виртуозов-домбристов), таких, как Кенен Азербаев, Балуан Шолак Баймурзин, Казангап Тлепбергенов, Дина Нурпеисова.
Композитор, певец и акын-импровизатор. Его поэзия также объемна и многогранна по тематике. Впервые его стихотворение «Абылайдын ак уйине» было опубликовано в газете «Бостандык туы» 8 марта 1926 года в Петропавловске. Спустя несколько лет он был репрессирован.
Ыбрай родился в 18 60 году в ауле на склоне горы Жалгызтау Айыртауского района Кок-шетау. Ыбрай Сандыбай-улы (это его настоящее имя) с детства увлекался музыкой и песнями.
В семнадцать я повзрослел.
Но вместо серьезных дел
Ты знаешь, чем занят был.
Играл на домбре и пел.
Прозвище Укили получил за то, что он на своей тюбетейке носил перья (Ыбрай с пе-рьями филина). Арабской грамоте Ыбрай учился у местного муллы, песням — у казахских певцов-акынов Акан-Серы, Биржан-Сал, Орынбая, Балуана Шолака, Тезекбая. Ыбрай сочинил более сорока песен, среди которых наиболее известные — «Гакку», «Арарай», «Дуние», «Шалкыма», «Кокше», «Калкабел», «Калдырган, «Желдирме», «Жиырма бес». Впервые нотные записи песен Укили Ыбрая записал советский музыковед-этнограф и композитор Александр Затаевич. Тексты стихотворений и песен в газете опубликовал писатель Сабит Муканов. Драматург Шахмет Хусаинов написал о нем пьесу «Кайран Гакку».
Укили Ибрай погиб в 1930 году, став жертвой репрессий.

Серик Медетов
Алматы


Медетов С. Играл на домбре и пел // Известия. – 2010. – 3 сентября. – С.13

Похожие записи

  • Мәңгі сөнбейтін жұлдыз

     Жиырмасыншы ғасырдың бастапқы кезеңінде Ұлы далада жасындай жарқ етіп жанған, кешегі солақай саясаттан жазықсыз жапа шеккен Алаш жұртының аяулы да ардақты азаматы Мағжан Жұмабаевтың есімі күллі түркі әлеміне мәлім.
    Өмірі қыл үстінде тұрса да, артына сан ғасыр бойы ұмытылмайтын мұра қалдырған ақынның шығармашылығы соңғы жылдары кең көлемде, егжей-тегжейлі зерттеле бастады. Өзінің інжу-маржан өлеңдерімен өнегелі із
    қалдыра білген Мағжан Жұмабаевтың туған күні қарсаңында Қызылжар өңірінде «Мағжан көктемі» республикалық өнер фестивалінің төртінші мәрте өткізілуі — осының айғағы. Аталмыш өнер фестивалі жайлы толығырақ мәлімет алу үшін рухани шараны ұйымдастырушы, облыстық тілдерді дамыту жөніндегі басқарманың басшысы Кемел Оспановты әңгімеге тартқан едік.

    Кемел Қарашаұлы,ақынның туып-өскен, кіндік кескен жерінде үздіксіз ұйымдастырылып келе жатқан «Мағжан көктемі» өнер фестивалінің маңызы туралы айтсаңыз.

    — «Мағжан көктемі» өнер фестивалін ұйымдастыру тілдерді дамыту жөніндегі басқарманың бастамасымен және облыстық әкімдіктің қолдауымен қолға алынған болатын. Фестиваль екі жылда бір рет өткізіліп келеді.
    Қатысушылардың жасына шектеу қойылмайды. 2011 жылдан бастап қолға алынған шараның тұсаукесері 700-ге жуық көрерменнің қатысуымен Н.Погодин атындағы облыстық орыс драма театрында «Қазақ елі, бір ауыз сөзім саған» деген атаумен өткен еді.
    Бірінші фестивальдың тұсауын Қазақстанның халық жазушысы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, қоғам және мемлекет қайраткері Әбіш Кекілбаев кесіп, ұлы ақынның шығармашылық мұрасын насихаттауға бағытталған ауқымды фестивальдың қазылар алқасына төрелік еткен болатын.
    Қазылар алқасының құрамында сол кездегі Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты, бүгінде облыстық «Солтүстік Қазақстан» газетінің бас редакторы Жарасбай Сүлейменов, республикалық «Егемен Қазақстан» газетінің бұрынғы вице-президенті, жазушы Жанболат Аупбаев, Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік филармониясының бас директоры, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, профессор Мұхтар Өтеуов, тағы басқа да Қазақ еліне белгілі тұлғапардың келуі фестивальдың республика көлеміндегі ауқымды өнер байқауы екенін білдірсе керек.